AB Ürün Sorumluluğu Direktifi 2024/2853 Açıklaması

Avrupa Birliği, 2024/2853 sayılı (AB) yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi'ni kabul etti. Bu direktif, 1985 tarihli eski Ürün Sorumluluğu Direktifi'nin yerini alarak AB'de satılan kusurlu ürünler için daha geniş ve modern bir sorumluluk çerçevesi oluşturuyor.

AB'de tüketici ürünleri satan satıcılar için bu önemli bir değişiklik. Ürün güvenliği uyumluluğu artık sadece pazara erişim, Amazon onayı, gümrük işlemleri veya yetkili mercilerin müdahalesinden kaçınmakla ilgili değil. Aynı zamanda sorumluluk risk yönetiminin de temel bir parçası.

Yeni Direktif, 9 Aralık 2026 tarihinden sonra AB pazarına sunulan veya hizmete giren ürünler için geçerlidir. AB üye devletleri, aynı tarihe kadar bu direktifi ulusal yasalarına aktarmak zorundadır.

1. AB, ürün sorumluluğu kurallarını neden revize etti?

Eski Ürün Sorumluluğu Direktifi 1985 yılında kabul edildi. O zamanlar, tüketici ürünlerinin çoğu geleneksel fiziksel mallardı. Bugün ise ürünler yazılım, donanım yazılımı, dijital talimatlar, bağlantılı işlevler, yapay zeka destekli özellikler, uzaktan güncellemeler, çevrimiçi hizmetler ve karmaşık uluslararası tedarik zincirlerini içerebilir.

Gözden geçirilmiş Direktif, bu yeni gerçekliğe uygun olarak AB ürün sorumluluğu yasasını güncelliyor. Dijital ürünleri, çevrimiçi satışları, AB dışı üreticileri, yazılımları, yenilenmiş ürünleri, değiştirilmiş ürünleri ve bağlantılı veya otomatikleştirilmiş işlevlere sahip ürünleri ele alıyor.

2. Ürün sorumluluğu ne anlama gelir?

Ürün sorumluluğu, kusurlu bir ürünün zarara yol açması durumunda, zarar gören kişinin tazminat talep edebileceği anlamına gelir. Direktif, kusursuz sorumluluk ilkesine dayanmaktadır. Bu, davacının üreticinin veya diğer sorumlu tarafın ihmalkar davrandığını kanıtlamasına gerek olmadığı anlamına gelir.

Davacının genellikle üç şeyi kanıtlaması gerekir.

• Ürün kusurluydu.
• Hasar meydana geldi,
• Kusur hasara neden oldu.

Ancak, revize edilmiş Direktif, bazı durumlarda hak sahipleri için bunu kolaylaştırıyor. Bu nedenle satıcılar, teknik dokümantasyonu, risk değerlendirmelerini, uyarıları, izlenebilirliği ve şikayet yönetimini yasal risk kontrolleri olarak ele almalıdır.

3. Hangi ürünler kapsam dahilindedir?

"Ürün" tanımı geniştir. Başka bir ürüne veya binaya entegre edilmiş olsalar bile, taşınabilir malları kapsar. Ayrıca elektrik, dijital üretim dosyaları, hammaddeler ve yazılımları da içerir.

Kapsam altına alınabilecek ürünlere örnekler

• geleneksel tüketim malları,
• çocuk ürünleri, oyuncaklar ve bebek ürünleri,
• ev eşyaları ve mobilyalar,
• giyim, ayakkabı ve aksesuarlar,
• mücevher ve moda aksesuarları,
• spor ve dış mekan ürünleri,
• elektrikli ve elektronik ürünler,
• akıllı veya bağlantılı cihazlar,
• gömülü yazılıma sahip ürünler,
• yedek parçalar ve bileşenler,
• Yenilenmiş, onarılmış veya önemli ölçüde değiştirilmiş ürünler.
  
  

4. Bir ürün ne zaman kusurlu sayılır?

Bir ürün, kişinin beklemeye hakkı olan güvenliği veya AB ya da ulusal yasalarca zorunlu kılınan güvenliği sağlamıyorsa kusurludur.

Dikkate alınabilecek faktörler

• ürün tasarımı,
• Ürün bileşimi ve malzemeleri,
• Ürünün teknik özellikleri,
• ambalaj ve sunum,
• talimatlar ve uyarılar,
• makul ölçüde öngörülebilir kullanım,
• makul ölçüde öngörülebilir kötüye kullanım,
• çocukların veya savunmasız kullanıcıların ihtiyaçları,
• Yazılım veya dijital unsurların etkisi,
• Geri çağırmalar, düzeltici eylemler veya güvenlik uyarıları.

Önemli pratik nokta

Bir uyarı etiketi genellikle güvensiz bir ürün tasarımını telafi edemez. Satıcılar öncelikle ürünün kendisinin güvenli olup olmadığını değerlendirmelidir.Uyarılar ve talimatlar risk azaltmanın bir parçasıdır, ancak güvenli tasarımın, uygun malzemelerin ve doğru kalite kontrolünün yerini tutamazlar.

5. Kim sorumlu tutulabilir?

Üretici, esas sorumlu taraf olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, revize edilmiş Direktif, özellikle üreticinin AB dışında yerleşik olduğu durumlarda, sorumlu tutulabilecek tarafların listesini genişletmektedir.

Potansiyel olarak sorumlu tutulabilecek taraflar şunlardır:

• üreticiler,
• bileşen üreticileri,
• ithalatçılar,
• yetkili temsilciler,
• sipariş karşılama hizmet sağlayıcıları,
• dağıtımcılar,
• belirli durumlarda çevrimiçi platformlar,
• Ürünü önemli ölçüde değiştiren işletmeler.

Bu durum, özellikle AB tüketicilerine doğrudan satış yapan AB dışı markalar için geçerlidir. Üretici AB dışında ise, hak sahipleri tedarik zincirinde AB merkezli bir ekonomik operatör arayabilirler.

6. Çevrimiçi pazar yerleri ve platformlar

Yenilenen Direktif, çevrimiçi satışların büyümesini de yansıtıyor. Çevrimiçi platformlar, ortalama tüketicinin ürünün platformun kendisi veya onun yetkisi veya kontrolü altında hareket eden bir satıcı tarafından sağlandığına inanmasını sağlayacak şekilde bir ürün sunmaları veya bir işlemi mümkün kılmaları durumunda önem kazanabilir.

Bu, her pazar yerinin her üçüncü taraf ürününden otomatik olarak sorumlu olduğu anlamına gelmez. Ancak, AB'nin çevrimiçi tedarik zincirlerindeki boşlukları kapatmaya çalıştığını göstermektedir.

Satıcılar pazar yerlerinden ne beklemeli?

• AB Sorumlu Kişi bilgilerine ilişkin talepler,
• Ürün güvenliği dokümantasyonuna ilişkin talepler,
• Risk değerlendirme talepleri,
• Test raporu talepleri,
• Uygunluk kriterlerine uygun etiket ve uyarı talepleri,
• izlenebilirlik bilgisi talepleri,
• Şikayetler veya olaylar sonrasında daha sıkı kontroller.
  
  

7. Delillerin açıklanması ve ispat yükü

En önemli değişikliklerden biri de delillerin açıklanmasıdır. Davacı, iddianın geçerliliğini destekleyecek yeterli olgu ve delil sunarsa, mahkemeler davalıdan ilgili delilleri açıklamasını isteyebilir.

Yönerge ayrıca belirli durumlarda kusur veya nedensellik varsayımları da getiriyor. Bu, davacıların ürün sorumluluğu davaları açmasını kolaylaştırabilir.

Kusurluluk, aşağıdaki durumlarda varsayılabilir:

• Sanık ilgili delilleri açıklamamıştır.
• Ürün, ilgili riske karşı koruma sağlamayı amaçlayan zorunlu güvenlik gerekliliklerine uymamaktadır.
• Hasar, makul ölçüde öngörülebilir kullanım sırasında meydana gelen bariz bir arızadan kaynaklanmıştır.

Bu durum satıcılar için neden önemli?

Satıcı, ürün güvenliğinin nasıl değerlendirildiğini, risklerin nasıl kontrol edildiğini ve hangi belgelerin mevcut olduğunu gösteremezse, bir iddiayı savunması daha zor olabilir. İyi belgeleme tüm sorumluluk riskini ortadan kaldırmaz, ancak kötü belgeleme riski çok daha kötü hale getirebilir.

8. Genel Ürün Güvenliği Yönetmeliği ile Bağlantı

Genel Ürün Güvenliği Yönetmeliği (GPSR) ve Ürün Sorumluluğu Direktifi ayrı yasalardır. GPSR, bir ürünün AB pazarına sunulmasından önce ve sonraki ürün güvenliği yükümlülüklerine odaklanır. Ürün Sorumluluğu Direktifi ise, zarar meydana geldikten sonraki tazminatlara odaklanır.

Pratikte bunlar yakından bağlantılıdır. Bir ürün zorunlu güvenlik gerekliliklerine uymuyorsa, bu durum ürünün kusurlu olduğu varsayımını destekleyebilir.

GPSR dokümantasyonu, sorumluluk savunmasını destekleyebilir.

• ürün risk değerlendirmeleri,
• teknik dokümantasyon,
• Tedarikçi beyanları,
• malzeme bilgileri,
• test raporları,
• ürün etiketleri,
• Kullanım talimatları,
• çok dilli uyarılar,
• Parti, lot veya seri numarası takibi,
• şikayet ve olay kayıtları,
• Düzeltici işlem ve geri çağırma prosedürleri.
  
  

9. AB'deki tüketici ürünleri satıcıları için pratik etkiler

AB'deki satıcılar, yeni sorumluluk rejimi yürürlüğe girmeden önce hazırlık yapmalıdır. En önemli adım, her ürün veya ürün ailesi için yapılandırılmış bir uyumluluk dosyası oluşturmaktır.

Ürün gruplandırması

Ürünler dikkatlice gruplandırılmalıdır. Gruplandırma, ürün türünü, kullanım amacını, malzemeyi, üreticiyi, tasarımı, yaş grubunu ve risk profilini yansıtmalıdır. Çok geniş kapsamlı gruplandırma, dokümantasyon eksikliklerine yol açabilir.

Teknik dokümantasyon

Her ürün veya ürün ailesinin teknik bir dosyası olmalıdır. Bu dosya, ürün fotoğraflarını, ürün özelliklerini, malzemeleri, tedarikçi bilgilerini, risk değerlendirmesini, test raporlarını, etiketleri, uyarıları ve talimatları içermelidir.

Risk değerlendirmesi

Risk değerlendirmesi, amaçlanan kullanımı ve makul ölçüde öngörülebilir yanlış kullanımı kapsamalıdır. Mekanik riskler, kimyasal riskler, yanıcılık, boğulma riskleri, nefes darlığı riskleri, elektriksel riskler, hijyen riskleri ve ürüne özgü diğer tehlikeler değerlendirilmelidir.

Etiketler ve uyarılar

Etiketler ve uyarılar açık, ürüne özgü olmalı ve ürünün satıldığı Üye Devletin dilinde mevcut olmalıdır. Gerektiğinde, bilgiler doğrudan ürünün üzerine yerleştirilmelidir. Diğer durumlarda, ambalaj veya ek belgeler kabul edilebilir.

İzlenebilirlik

Satıcılar, ürünleri model, parti, lot, SKU, üretim tarihi veya uygun olduğu durumlarda seri numarasına göre takip edebilmelidir. İzlenebilirlik, geri çağırmalar, yetkili mercilerle iletişim ve sorumluluktan korunma açısından önemlidir.

Şikayetlerin ele alınması

Şikayetler incelenmeli ve belgelenmelidir. Güvenlikle ilgili şikayetler üst mercilere iletilmelidir. Bir ürün risk oluşturuyorsa, satıcılar düzeltici önlem almaya hazır olmalıdır.

10. AB üyesi olmayan satıcıların bilmesi gerekenler

AB dışındaki satıcılar özellikle risk altındadır. Üretici AB dışında ise, satış yapısına bağlı olarak sorumluluk bir AB ithalatçısına, yetkili temsilcisine veya tedarik hizmeti sağlayıcısına ait olabilir.

AB üyesi olmayan satıcılar açıklama yapmalıdır.

• Yasal üretici kimdir?
• Ürünü AB'ye ithal eden kişi,
• GPSR kapsamında bir AB Sorumlu Kişisine ihtiyaç duyulup duyulmadığı,
• CE mevzuatı uyarınca yetkili bir temsilcinin gerekli olup olmadığı,
• AB'de ürünü depolayan veya tedarik eden kişi,
• Yetkililere bildirim gönderen kişi,
• Şikayetleri, olayları ve geri çağırmaları yöneten kişi.
  
  

11.9 Aralık 2026 öncesi kontrol listesi

Satıcılar için önerilen eylemler

• AB'de satılan tüm tüketici ürünlerini belirleyin,
• Ürünleri teknik ve risk benzerliğine göre gruplandırmak,
• GPSR risk değerlendirmelerini hazırlamak veya güncellemek,
• Tedarikçi belgelerini ve malzeme bilgilerini toplamak,
• Test raporlarını ve ürün standartlarını inceleyin,
• Etiketleri, uyarıları ve talimatları doğrulayın.
• Çevrimiçi listelemelerin ürün belgeleriyle eşleştiğini kontrol edin.
• AB Sorumlu Kişisi, ithalatçı veya yetkili temsilci rollerini onaylayın,
• Parti, lot, SKU veya seri numarası izlenebilirliğini sürdürmek,
• Şikayet ve olay yönetimi prosedürleri oluşturmak,
• Düzeltici eylem ve geri çağırma prosedürlerini hazırlamak,
• Her ürün versiyonu için kayıt tutun.
  
  

12. EaseCert satıcıları nasıl destekliyor?

EaseCert, tüketici ürünleri satıcılarına GPSR uyumluluğu, AB Sorumlu Kişi hizmetleri, ürün risk değerlendirmeleri, teknik dokümantasyon ve etiketleme incelemeleri konularında destek sağlamaktadır.

Güçlü uyumluluk dokümantasyonu, ürün sorumluluğu davasının asla ortaya çıkmayacağını garanti edemez. Ancak, satıcıların ürün güvenliğinin değerlendirildiğini, öngörülebilir risklerin dikkate alındığını ve gerekli güvenlik bilgilerinin sağlandığını göstermelerine yardımcı olur.

Çözüm

Yeniden gözden geçirilmiş AB Ürün Sorumluluğu Direktifi, tüketici ürünleri satıcıları için risk ortamını değiştiriyor. Ürün tanımını genişletiyor, potansiyel olarak sorumlu tarafların kapsamını genişletiyor, kanıt açıklamasını güçlendiriyor ve davacı lehine varsayımlar getiriyor.

Satıcılar için pratik yanıt açıktır: ürünlerinizi tanıyın, risklerini değerlendirin, teknik dosyaları saklayın, doğru etiket ve uyarıları kullanın, izlenebilirliği sağlayın ve güvenlik sorunlarına uygun şekilde yanıt verin.

Ürün güvenliği uyumluluğu artık sadece yasal bir gereklilik değil. Aynı zamanda AB'de sorumluluk risk yönetiminin de merkezi bir parçasıdır.

Resmi AB referansları

• Kusurlu ürünlerden doğacak sorumluluk hakkında (AB) 2024/2853 sayılı Direktif
• Genel ürün güvenliğine ilişkin (AB) 2023/988 sayılı Yönetmelik (GPSR)
• Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi'nin revize edilmiş Ürün Sorumluluğu Direktifi hakkındaki bilgilendirme notu.
• Avrupa Konseyi Direktifi 85/374/EEC, eski adıyla Ürün Sorumluluğu Direktifi